توانایی نامحدود انسانی٬ از مبانی تفکر تا تاج کرامت همانا کامل شدن انسان یا صاحب فکر شدن٬ که در مقابل آن – ضعف انسانی در عدم تفکر و تعقل٬ محدود در ذهنیت و عینیت می شود.

ذهنیت و عینیت:

ذهنیت در صورتیکه توسط عینیت محدود شود٬ روح مغلوب ماده یا جسم در کالبد انسانی می شود(اختلال روانشناسی) اما ذهنیت از قوت تفکر٬ در مدیریت عینیت اگر پدیدار شود: توسعه انسانی در همه ابعاد پدیدار می گردد.

در نتیجه افغانستان:

در افغانستان جامعه چنین ذهنیت داده شده: که عینیت دین همین ظواهر فاقد ماهیت یا باطن است. و مصداق آن دهشت و وحشت می گردد.

در حالیکه حکمت لامنتهی تحقیق در خدمت منابع اسلامی است. اما مجریان دین یا دینداران در وطن ما٬ ذهنیت فاقد تحقیق و پژوهش همانا تظاهر را٬ عینیت بخشیده اند. که ماتور توسعه که عبارت از تحقیق و تعقل و تفکر است خاموش کرده اند. سیر معرفت دینی و روش تحقیق منظم دانشگاهی تجویز بر همه مشکلات افغانستان است.

نظم:

وحدت عین و ذهن!

مصلحت عین و ذهن را کجاست؟

تلفیق این دو، یک وجود ماست

کشفِ ممکن، که کاوش مطلق

آغاز بی انجام، در شوقِ لقاست

نور عقل و نار عشقش، زدمِ دمهای او

کز فنای وحدت، کثرتش کی جداست

رونق یکسانیم، یک تن و یک جوی او

قطره ام زدریا، او درون گوهرهاست

در وجود موجود، هم حُبِ مقصود

صد رجوع و سجود، در خمی ابروست

نه فقر به فقیری، در غنایش مستوری

در هیچ مپیچ، کز فنا بقاء دوست

محمدآصف فقیری