نوروز، این جشن باستانی و دیرین که از هزاران سال پیش در فرهنگ آریاییان ریشه دوانده و از بزرگترین مواریث فرهنگی بشر به‌ شمار می‌ آید، در هر بهار نویدبخش آغازی دوباره و تجدید حیات است. این جشن نه‌  تنها آغاز سال خورشیدی است، بلکه نمادی از پیروزی زندگی بر مرگ، نور بر تاریکی و امید بر یأس است.

نوروز که به ‌گفته برخی پژوهشگران به دوران پیشدادیان و هزاران سال پیش از میلاد بازمی‌ گردد، به ‌تدریج در طول تاریخ به نماد هویت فرهنگی و ملی آریاییان تبدیل شده است. این جشن نه‌ تنها در افغانستان، بلکه در نقاط مختلف آسیای میانه، شرق میانه و حتی بخش ‌هائی از اروپا— جایی که آثار تمدن ‌های باستانی برجای مانده— جایگاهی ویژه دارد. نوروز فراتر از یک جشن فصلی است؛ پیامی از همبستگی و اتحاد فرهنگی که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و همچنان زنده مانده است.

اما متأسفانه در سال‌ های اخیر و با ظهور دوباره رژیم طالبان، این جشن ملی و باستانی به هدفی برای سرکوب و تحقیر تبدیل شده است. طالبان در هر دو دوره حاکمیت خود همواره کوشیده ‌اند این آیین را— که نماد هویت و فرهنگ مردم افغانستان است— از عرصه عمومی حذف کنند. این رویکرد نه ‌تنها ادامه سیاست‌ های سرکوبگرانه این گروهِ ضدفرهنگ و ضدمدنیت در قبال آزادی‌ های فردی و اجتماعی است، بلکه به ‌روشنی بیانگر تمایل آنان به نابودی هرگونه هویت ملی در این سرزمین است.

این گروه با تکیه بر تفکرات فقهی خود، نوروز را «بدعت» و «فرهنگ بیگانه» معرفی می ‌کند؛ حال آنکه نوروز میراثی فرهنگی است که فراتر از هر مذهب و ایدیولوژی قرار دارد و در بطن زندگی مردم ریشه دارد. این جشن حتی پس از یورش تازیان به شرق و تحمیل زبان و فرهنگ خود نیز، به‌ عنوان نشانه ‌ای از هویت و استقلال فرهنگی، در میان مردم زنده ماند.

طالبان به‌ خوبی می ‌دانند که نوروز، با گردهم ‌آوردن مردم، می‌ تواند به عاملی برای وحدت تبدیل شود و آنان را در برابر سرکوب و بیعدالتی متحد سازد. از همین رو، این جشن را تهدیدی علیه سلطه خود می‌ دانند و از هیچ اقدامی برای سرکوب آن دریغ نمی‌ کنند.

رویکرد طالبان در قبال نوروز نه ‌تنها بازتابی از محدودیت‌ های فکری و مذهبی آنان است، بلکه نشاندهنده هراس آنان از وحدت مردم نیز هست. آنان از تجمع‌ های مردمی در جشن‌ هائی چون نوروز بیم دارند، چرا که این گردهمایی ها می ‌تواند روحیه ‌ای ضدظلم، ضداستبداد و ضداستعمار ایجاد کند. این گروه که از آغاز به قدرت رسیدن، در پی ایجاد جامعه ‌ای کنترول‌ شده و منزوی بوده است، از هر فرصتی برای تحمیل دیدگاه‌ های ایدیولوژیک خود بهره می ‌برد.

با این‌ حال، مردم افغانستان در برابر این سرکوب‌ ها ایستاده‌ اند و تاریخ نشان داده است که اراده ملت‌ ها را نمی ‌توان به ‌آسانی شکست. نوروز برای افغان‌ ها نه‌ تنها یک جشن، بلکه فرصتی برای مقاومت در برابر سلطه و سرکوب فرهنگی است. آنان می ‌توانند با بهره‌ گیری از ابزارهای نوین مانند رسانه‌ های اجتماعی، برگزاری آیین‌ های محلی و ترویج هنرهای بومی، نوروز را در برابر تلاش‌ ها برای حذف آن زنده نگه دارند. بدین ترتیب، نوروز می ‌تواند به‌عنوان نمادی از هویت ملی و فرهنگی افغانستان، نه‌تنها در داخل کشور بلکه در سطح جهانی نیز برجسته شود.

در آستانه سال نو خورشیدی، در حالی که بیش از چهار سال از سلطه طالبان بر افغانستان می ‌گذرد، باید به یاد داشته باشیم که این جشن باستانی می‌ تواند بار دیگر احیا شود؛ نه‌ فقط به‌ عنوان جشنی فصلی، بلکه به ‌مثابه نمادی از مقاومت و همبستگی.

در شرایطی که بحران ‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی سراسر کشور را فراگرفته و زندگی مردم را به کابوسی هولناک بدل کرده است، و در حالی‌ که آتشِ جنگی تحمیلی بر خانه‌ های گِلی روستاییان افغانستان می ‌بارد، نوروز می ‌تواند نقطه آغازی برای تجدید امید و آغاز مبارزه با این وضعیت ظالمانه باشد؛ آغازی که در آن مردم، همصدا، خواهان پایان ‌دادن به حاکمیت سرکوبگر و نیروهای نیابتی همسو با آن هستند.

باید به یاد داشته باشیم که نه طالبان و نه هیچ عامل بیرونی دیگری، با سرکوب‌ های بیرحمانه، هرگز نمی‌ توانند نوروز را از دل مردم افغانستان بگیرند. این جشن تنها یک آیین نیست، بلکه بخشی جدایی ‌ناپذیر از هویت مردم است که از ژرفای تاریخ و فرهنگ آنان برآمده و با خون‌ شان درآمیخته است.

مردم افغانستان، چه در داخل کشور و چه در دیار غربت، باید به یاد داشته باشند که نوروز تنها آغاز بهار نیست، بلکه نماد امید، آزادی و پیروزی بر ظلم است. از همین رو، این جشن باید نه‌ تنها برای پاسداشت سنت‌ های فرهنگی، بلکه به‌ عنوان نشانه‌ ای از پایداری و مقاومت در برابر کسانی که در پی نابودی هویت مردم ‌اند، گرامی داشته شود.

بیائید در این نوروز، به یاد کسانی باشیم که شب‌ ها گرسنه سر بر بالین می‌ گذارند؛ به یاد آنان که در برابر ستم ایستاده‌ اند؛ به یاد زنانی که در تاریکی شب‌ های یک حاکمیت واپسگرا و وابسته، بذر امید را در دل می پرورانند؛ و به یاد مردانی که برای آزادی، عدالت و حقوق بشر مبارزه می ‌کنند.

نوروز، با همه فشارها و محدودیت‌ های تحمیل ‌شده، همچنان نماد ایستادگی، هویت و فرهنگ مردم افغانستان است.

نوروزتان گرامی باد!

نوروز پاینده باد!

احمد آریا